Kung Walang Itinatago, Bakit Wala ang mga Papeles?

Hindi pa ito hatol ng korte. Hindi rin ito awtomatikong patunay ng korapsyon. Ngunit ang isang bagay ay malinaw: kapag ₱67.28 milyon na pondo ng taumbayan ang ginastos at sinabing ng Commission on Audit (COA) na kulang ang mga pangunahing dokumento, may karapatan ang publiko na magtanong.

Sa audit report ng COA sa pamahalaang bayan ng Kawit para sa taong 2020, sa ilalim ng noo’y Mayor Angelo Aguinaldo, napuna ang paggastos ng ₱67,283,219.78 para sa COVID-19 emergency procurement na umano’y hindi sumunod sa mga documentary requirements ng GPPB Circular No. 01-2020.

Kabilang sa mga kulang o hindi naisumiteng dokumento ang Omnibus Sworn Statement, Business o Mayor’s Permit, at Income Tax Return ng mga supplier. Hindi lamang iyon—marami ring disbursement vouchers ang wala umanong purchase requests, quotations, official receipts, delivery receipts, at inspection reports. Dahil dito, sinabi mismo ng COA na ang mga kakulangang ito ay “cast doubt on the validity and propriety of the recorded transactions.”

Ang pinakamahalagang tanong ay hindi kung may pandemya noon. Alam nating lahat na may pandemya. Ang tanong ay: Bakit hindi kumpleto ang papeles?

Sa panahon ng COVID-19, pinayagan ng batas ang mas mabilis na procurement upang makapagligtas ng buhay. Ngunit hindi kailanman sinabi ng batas na puwedeng kalimutan ang accountability. Ang emergency ay hindi lisensya para isantabi ang transparency.

Hindi rin sapat ang depensang, “Nagamit naman ang pondo.” Sa gobyerno, ang bawat pisong ginastos ay dapat may malinaw na dokumento.

Ang bawat resibo, bawat pirma, bawat delivery receipt ay proteksyon hindi lamang sa kaban ng bayan kundi pati na rin sa mga opisyal na nagsasabing malinis ang kanilang konsensya.

Kung kumpleto ang transaksyon, bakit hindi kumpleto ang dokumentasyon?

Hindi dapat matapos ang usapin sa audit report lamang. Kailangang ipaliwanag ng mga dating opisyal ng Kawit kung bakit nangyari ito.

Kung may mga dokumentong naihabol o may sapat na paliwanag, dapat itong ilabas sa publiko. Kung may pananagutan, dapat ding managot ang sinuman, anuman ang pangalan o apelyido.

Ang COA ay hindi hukuman. Ang audit observations ay hindi pa katumbas ng guilty verdict. Ngunit ang mga ito ay seryosong babala na may mga transaksyong nangangailangan ng masusing paliwanag at posibleng karagdagang imbestigasyon.

Sa huli, ang isyu ay hindi lamang tungkol kay Angelo Aguinaldo o sa Kawit. Isyu ito ng bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis. Ang pera ng bayan ay sagrado. At kung may nawawalang dokumento, nawawala rin ang tiwala ng publiko.

Sa gobyerno, hindi sapat ang salitang “maniwala kayo.” Ang kailangan ay ebidensya. Dahil ang pinakamabisang panlaban sa hinala ay hindi press release—kundi kumpleto at maayos na dokumentasyon.